Шинэ оны босгон дээр хүн бүр хуучин бүхнээ ардаа орхиж, ирээдүй өөд тэмүүлэх шинэ эрч хүчийг эрэлхийлдэг. Урлагийн түүхэнд энэхүү дээш тэмүүлэх байдал, эрх чөлөө, цэвэр ариун байдлыг Константин Бранкузийн “Bird in Space” бүтээл шиг төгс илэрхийлсэн туурвил ховор билээ. Анх харахад шувуу гэхээсээ илүүтэй гялалзсан металл багана мэт санагдах энэхүү баримал нь үнэндээ материйн хүлээсээс тасарч, оюун санааны дээд орон зай руу нэвтрэх хүний хүслийн бэлгэдэл юм.
"Урлагийн түүх" булангийн энэ удаагийн дугаарт бид хорьдугаар зууны баримлын урлагт хувьсгал хийсэн уг бүтээлийн хэлбэр дүрс, философийн гүн утга болон уран бүтээлчийн эрэл хайгуулын талаар дэлгэрүүлэн авч үзэх болно. Хийсвэр урлагийн оргил болсон энэхүү дүр төрх хэрхэн хүн төрөлхтний нисэх хүсэл, шинэ эхлэлийн баталгаа болдгийг хамтдаа тайлан уншицгаая.
Константин Бранкузи: Мөн чанарыг урлахуй
Румын гаралтай уран бүтээлч Константин Бранкузи (1876–1957) бол орчин үеийн баримлын урлагийн үндэс суурийг тавигчдын нэг юм. Тэрбээр аливаа зүйлийг гаднаас нь дуурайх бус тухайн зүйлийн хамгийн язгуур мөн чанарыг гаргаж ирэхийг эрхэмлэдэг байв. Бранкузи "Бодит байдал гэдэг нь гадаад хэлбэр биш бөгөөд харин тухайн зүйлийн санаа, мөн чанарт оршино" хэмээн тунхаглажээ.
Уран бүтээлч “Bird in Space” сэдвээр 20 гаруй жилийн турш ажиллаж, нийт 28 хувилбар бүтээсэн байдаг. Хувилбар бүр нь өмнөхөөсөө илүү нарийсаж, илүү хялбарчлагдсаар эцэст нь шувууны анатомийн шинж бүрэн алга болж, зөвхөн "нисэхүй" хэмээх мөн чанар л үлджээ. Түүний урлангаас гарсан бүтээл бүр нь аливаа биет зүйлийг хамгийн энгийн, хамгийн ариун хэлбэрт нь хүргэх гэсэн олон жилийн уйгагүй хөдөлмөрийн үр дүн байдаг гэдгээрээ онцлог юм.
Шувууны дүрс яагаад алга болов?
Урлагийн бүтээлийг харахад бидний нүдэнд далавч, өд, хошуу харагдахгүй байгаа нь Бранкузийн туйлын зорилго байлаа. Тэрбээр шувууны анатомийг биш, харин түүний "нисэхүй" хэмээх үйлдлийг илэрхийлэхийг хүссэн юм. Түүнийхээр шувуу гэдэг амьтан бол агаар мандлыг зүсэн дээш тэмүүлж буй эрч хүч юм. Хэрэв шувууг бодитоор нь дүрсэлбэл тэр нь газар дээр зогсож буй хөдөлгөөнгүй биет болох байв. Харин бүх нарийн деталь хэсгүүдийг авч, зөвхөн сунасан, босоо хэлбэрийг үлдээснээр үзэгчдийн нүдэнд шувуудын хөөрөх агшин харагдаж эхэлдэг байна. Ингэснээр Бранкузи шувууны биеийг биш, харин түүний сүнслэг шинж чанар болох эрх чөлөөг нь үлдээжээ.
Материас ангижрах тэмүүлэл
“Bird in Space” бүтээлийг сайтар ажиглавал матери хэрхэн биет бус, хөнгөн чанарт шилжиж буйг харж болно. Бранкузи энэхүү баримал дээрээ хэд хэдэн нарийн шийдлийг ашиглажээ. Тухайлбал, хүрлээр цутгаж, алт шиг гялалзтал өнгөлсөн гадаргуу нь гэрлийг өөртөө шингээлгүй ойлгож, цацруулдаг. Энэ нь үзэгчийн харцыг баримлын төвд тогтоолгүй, гэрлийн дагуу дээш чиглүүлдэг байна. Мөн баримлын доод хэсэг нарийн, дунд хэсэгтээ бага зэрэг цүлхгэр, дээшлэх тусмаа үзүүртэй болж буй нь пуужин эсвэл суман хэлбэрийг санагдуулна. Энэхүү динамик зохиомж нь газрын татах хүчний эсрэг тэмцэх эрч хүчийг илэрхийлдэг байна. Шувууны далавч, өдийг дүрслээгүй нь түүнийг агаарт тогтох гэж хичээж буй амьтан бус харин орон зайг зүсэн нэвтэрч буй цэвэр "хөдөлгөөн" гэдгийг тодотгожээ.
Суурийн утга учир ба орон зайн зохицол
Бранкузийн хувьд баримлын суурь тулгуураас гадна тухайн бүтээлийн амин сүнс юм. “Bird in Space” цуврал бүтээл ихэвчлэн цилиндр хэлбэртэй чулуун болон модон суурин дээр байрладаг. Энэхүү материалын эрс тэс ялгаа нь дэлхий болон тэнгэрийн холбоосыг харуулдаг хэмээн үздэг байна. Тухайлбал, барзгар, хүнд чулуун суурь нь материаллаг ертөнц буюу бидний өдөр тутмын амьдралыг илтгэх бол түүний дээрх гялалзсан шувуу нь сүнслэг ертөнц буюу дээд ухамсар руу тэмүүлж буй хэсэг юм. Энэхүү шатлал нь хүн төрөлхтний доод түвшнээс дээд ухамсар луу тэмүүлж буй эволюцын процессыг харуулсан баримлын метафор аж.
Шинэ эхлэл ба эрх чөлөөний баталгаа
Тус бүтээл 1920-иод онд АНУ-ын гаалийн татварын маргаанаас үүдэж "Урлаг мөн үү?" гэх түүхэн шүүх хурлын гол дүр болсон түүхтэй. Уг хуралд ялалт байгуулснаар урлагийн бүтээл заавал байгалийг дуурайх албагүй гэх шинэ ойлголтыг дэлхий дахинд тамгалж, орчин үеийн урлаг хөгжих замыг чөлөөлжээ.
Хуучинсаг үзэл болон материалын хүлээсээс салж, хөнгөн болох тэрхүү мэдрэмж нь энэхүү бүтээлийн амин сүнс юм. Баримлын босоо шугам нь зорилго өөдөө тууштай, хурдтайгаар тэмүүлэх эрч хүчийг илэрхийлдэг бөгөөд үзэгчдэд өөрийгөө хязгаарлалгүйгээр илүү уудам, илүү өндөр орон зайд сэтгэх эрх чөлөөг олгодог. Шинэ оны эхэнд бидний дотор орших нисэх хүсэл, шинээр эхлэх зоригийг энэхүү баримал мөнхлөн харуулж байна. Гялалзсан гадаргуу дээр нь тусах гэрэл бүр шинэ боломж, шинэ өдрийг гэрэлтүүлж буй мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг нь хүн төрөлхтний хязгааргүй тэмүүллийн илэрхийлэл билээ.
Сэтгэгдэл