Асар том танхимд хөл тавихад таны алхмын араас гэрэл цацарч, цэцэгс дэлгэрэн сарниж буйг төсөөлөөд үз дээ. Энд ямар нэг хөдөлгөөнгүй үзмэр байхгүй бөгөөд хэрэв үзэгч тайван зогсож, өөрөө оролцохгүй бол энэ орон зайд ямар ч өнгө дүрс харагдахгүй. Хүний хөдөлгөөнөөр амилдаг энэхүү дижитал инсталляц нь үзэгч өөрөө урлагийн нэг хэсэг болон хувирдгаараа онцлогтой юм.

Технологийн хэт хэрэглээн дунд бидний анхаарал сарниж, гоо зүйн мэдрэмж бүдгэрэх болсон энэ цаг үед урлагийг мэдрэх шинэ гарцууд гарч ирсээр байна. Урлаг гэдэг зөвхөн хөндлөнгөөс хардаг зүйл байхаа больж, орчин үеийн технологи болон хүний биеийн хөдөлгөөн нэгдсэнээр бидэнтэй илүү ойр байдлаар ярилцах боломж бүрджээ. "Урлагийн түүх" булангийн энэ удаагийн дугаараар бид технологийн дэвшил ба хүний оролцоо хэрхэн нэгдэж, урлагийг шинэ түвшинд гаргаж буйг нэгэн өвөрмөц инсталляцаар дамжуулан хүргэх гэж байна.

Технологи ба урлагийн огтлолцол

Дижитал инсталляцын урлагийн түүхэн болон онолын үндэс нь хорьдугаар зууны дунд үеийн шинжлэх ухаан, урлагийн нэгдлээс эхтэй. Тодруулбал, 1960-аад оны үед математикч Норберт Винерийн үндэслэсэн кибернетик буюу систем, мэдээлэл, хариу үйлдлийг судлах ухагдахуун урлагийн салбарт хүчтэй нөлөөлсөн байдаг. Тухайн үед Fluxus хөдөлгөөний уран бүтээлчид болон Британийн теоретикч Рой Аскотт нар урлагийг энгийн биет бүтээл байдлаар хязгаарлалгүй, мэдээлэл солилцох интерактив систем болохыг тодорхойлж эхэлжээ. Энэхүү үзэл санааны хүрээнд уран бүтээлчид компьютер болон кодыг хүний хөдөлгөөнтэй холбох санааг дэвшүүлж, урлагийн бүтээлийг хөдөлгөөнгүй тогтмол байлгахын оронд амьд организм мэт цаг үргэлж хувиран өөрчлөгдөх шинж чанартай байх ёстойг туршилтаараа дамжуулан анхлан нээж байжээ.

Уламжлалт урлагт уран бүтээлчийн санаа бүтээлээр дамжин үзэгчид хүрдэг бол дижитал урлагт энэ харилцаа хоёр талт харилцан яриа шиг өрнөдөг. Энд уран бүтээлч шууд бэлэн дүрс урлахаас илүүтэй систем хэрхэн ажиллах дүрмийг кодоор бүтээдэг юм. Улмаар камер, мэдрэгчүүд үзэгчийн хөдөлгөөн бүрийг мэдэрч тоон өгөгдөл болгон хувиргах бөгөөд компьютер тэрхүү мэдээллийг хоромхон зуур боловсруулж, дүрслэлийг тэр агшинд нь бодит болгон амилуулдаг аж. Тиймээс үзэгч байхгүй үед уг систем техникийн унтаа горимд байх ба хүний оролцоотойгоор бодит утгаараа ажиллаж эхэлдэг нь энэ төрлийн урлагийн онцлог юм.

teamLab: Хүн ба байгалийн хил хязгаарыг 

Энэхүү чиглэлийн тод төлөөлөгчдийн нэг нь 2001 онд Токио хотод технологич, судлаач Тошиюки Иноко болон түүний хамтрагчдын үүсгэн байгуулсан teamLab уран бүтээлчдийн нэгдэл юм. Тус нэгдэл нь уран бүтээлчид, программчид, математикчид, архитекторууд, CG аниматорууд болон инженерүүдээс бүрддэг бөгөөд шинжлэх ухаан, технологи, дизайныг хослуулан орон зайн ойлголтыг шинээр тодорхойлж байна. 

teamLab нэгдэл нь Азийн уламжлалт орон зайн сэтгэлгээ, тухайлбал Японы уламжлалт уран зургийн хязгааргүй орон зайг дижитал технологиор дамжуулан илтгэхэд анхаардаг байна. Тэдний бүтээсэн инсталляцууд нь урьдчилан бичсэн давталт бүхий видео бичлэг байхын оронд компьютер бодит цаг хугацаанд алгоритмаар тооцоолон гаргадаг онцлогтой ажээ.

Тус нэгдлийн үзэл санаа бодит бүтээл дээр хэрхэн хэрэгждэгийг тэдний алдартай “Flowers and People, Cannot be Controlled but Live Together” буюу "Цэцэг ба хүмүүс хамтдаа амьдардаг" бүтээлээр дамжуулан харж болно. Энэхүү инсталляц нь техникийн дэвшил болон гүн ухааныг дараах үндсэн зарчмаар хослуулдаг байна.

Бодит цагийн тооцоолол: Танхимд байрлах проектор, мэдрэгчүүдийн тусламжтайгаар компьютер цэцгийн ургах, дэлгэрэх, хагдрах үйл явцыг тухайн агшинд нь тооцоолдог. Үзэгч дүрслэл рүү ойртох эсвэл холдоход алгоритм уг өөрчлөлтийг шууд хүлээн авч, математик симуляцын дагуу шинэ хэлбэрийг үүсгэдэг ажээ.

Хөдөлгөөн ба орчны хамаарал: Үзэгч танхимд тайван зогсоход мэдрэгч үүнийг мэдэрч, цэцэгс илүү өргөн хүрээнд дэлгэрч ургах нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Харин үзэгч огцом хөдлөх эсвэл дижитал цэцэгт хүрвэл алгоритм өөрчлөгдөж, дэлбээнүүд бутарч унах дүрслэлийг тэр даруй гаргадаг байна. Энэ нь технологийн хувьд хүний биеийн хөдөлгөөнийг өгөгдөл болгон хувиргаж, систем дэх дүрслэлийг шууд удирдах боломжийг олгож буй хэлбэр юм.

Мөнх бус байдлын илэрхийлэл: Энэ нь буддын философийн мөнх бус байдал, байгалийн жам ёсыг кодоор дамжуулан харуулж буй гүн ухааны илэрхийлэл юм. Цэцэгсийн дэлгэрэх болон сарних мөчлөг нь амьдралын түр зуурын шинж чанарыг сануулдаг бөгөөд хүн байгалийг бүрэн захирч чадахгүй, харин хоорондоо харилцан шүтэлцээтэй оршдог болохыг хүний бодит хөдөлгөөн, дижитал орчноор дамжуулан харуулдаг байна.

Дижитал инсталляцын урлаг дэлхий дахинд ямар шинэчлэл авчирсан бэ?

Кибернетик кодоор амилсан энэхүү дижитал орчин нь дэлхий дахинаа урлагтай харилцах хүмүүсийн хандлагыг өөрчилж байна гэхэд хилсдэхгүй биз. Уламжлалт бүтээлүүд бидэнд дотоод ертөнцөө нээж, гүн гүнзгий утга санааг өгүүлж байдаг бол дижитал инсталляцын урлаг энэ харилцааг дараах шинэ хэмжүүрээр баяжуулж байна. Тухайлбал, 

Орон зайг мэдрэхүйн амьд талбар болгосон нь: Бүтээлийг хатуу хязгаарлагдмал хүрээнээс гаргаж, дөрвөн хананы дунд байсан үзмэрийг хүрээлэн буй орчинтой нь уусган амьд экосистем болгон хувиргадаг. Ингэснээр үзэгч зөвхөн гаднаас нь харж зогсохгүй, тухайн орон зайн салшгүй нэг хэсэг болон хувирдаг байна.

Урлагийг үзэгч төвтэй, хүртээмжтэй болгосон нь: Урьд нь музей, галерейд тавигддаг уламжлалт урлаг үзэгчдээс тодорхой хязгаар зайд оршиж, зөвхөн алсаас бишрэн харахыг шаарддаг байсан бол дижитал инсталляцууд хүн бүрд нээлттэй байж, нас хүйс харгалзахгүйгээр өөрийн биеэр оролцох тэгш боломжийг олгодгоороо онцлог юм.

Технологийг хүний мэдрэмжтэй холбосон нь: Технологийг ихэвчлэн хүнийг бодит ертөнцөөс тусгаарладаг хэрэгсэл гэж хардаг өрөөсгөл ойлголтыг эвдэж, хүн болон байгалийг харилцан шүтэлцээтэй холбох гүүр болгон ашиглаж болно гэдгийг уг урлаг бодитоор батлан харуулсан юм.

Эцэст нь дүгнэхэд, уламжлалт урлаг хүнийг зөвхөн харах үйлд хөтөлдөг бол дижитал инсталляц хамт оршин тогтнох боломжийг олгодог. Материаллаг ертөнц хуучирч холдож байхад кибернетик код болон хүний амьд энерги огтлолцсон энэ орон зай урлагийн ойлголтыг мэдрэхүйн түвшинд шилжүүлж байна. Тиймээс дараагийн удаа ийм дижитал орчинд хөл тавихдаа өөрийн биеийн хөдөлгөөн, мэдрэмжээрээ тэрхүү тоон ертөнцийг амьдруулалцаж буй бүтээгч нь юм гэдгээ мэдрээд үзээрэй.