The Dinner Party: Түүхийн хуудаснаа мартагдсан эмэгтэйчүүдийн дуу хоолой

Урлагийн түүхийг эргэн сөхвөл олон зууны турш эмэгтэй хүний дүр дүрслэл нь эрэгтэй уран бүтээлчдийн өөрсдийн хүсэл таашаалд нийцүүлэн бүтээсэн объект байсаар иржээ. Тодруулбал, энэхүү үзэгдлийг урлаг судлаачид “эр хүний өнцгөөс харах үзэл” (Male Gaze) хэмээн нэрлэдэг бөгөөд ийм өнцгөөр бүтээсэн бүтээлүүдэд ихэнхдээ эмэгтэй хүн өөрийн гэсэн үзэл бодол, хүсэл тэмүүлэлгүй, зөвхөн үзэгчдийн харцыг таашаах хэрэгсэл төдий дүрслэгдсэн байдаг аж. Тэгвэл энэхүү хэвшмэл ойлголтыг эвдэж, эмэгтэй хүнийг “түүхийг бүтээгч, өөрийн гэсэн үзэл бодолтой субъект” хэмээн зарласан нэгэн өвөрмөц инсталляци урлагийн ертөнцөд гарч ирсэн нь уран бүтээлч Жюди Чикагогийн “The Dinner Party” бүтээл юм. Түүхэнд мартагдсан эмэгтэйчүүдийн дуу хоолойг сэргээж, тэднийг нэр төртэйгөөр дурсахад чиглэсэн энэхүү бүтээлийг “Урлагийн түүх” булангийнхаа энэ удаагийн дугаарт онцолж байна. 

Уран бүтээлчийн үзэл санаа: Жюди Чикаго гэж хэн бэ?

Жюди Чикагогийн үзэл санааг ойлгохын тулд тухайн үеийн АНУ-ын нийгмийн уур амьсгалыг эргэцүүлэх хэрэгтэй болов уу. 1970-аад он гэдэг феминизмийн хоёр дахь давлагаа хүчээ авч, эмэгтэйчүүд зөвхөн гэрийн эзэгтэй байхаас татгалзаж, улс төр, нийгмийн амьдралд ч идэвхтэй оролцохыг шаардаж байсан цаг үе юм. Урлагийн салбарт ч феминизмийн хүчтэй хөдөлгөөн өрнөсөн бөгөөд “агуу зураач” хэмээх ойлголтыг ихэвчлэн эрэгтэйчүүдээр төсөөлдөг байсан нь уран бүтээлч эмэгтэйчүүдийн хувьд том саад байв.

Жюди Кохен гэх нэртэйгээр мэндэлсэн уран бүтээлч өөрийн овгийг “Чикаго” хэмээн төрөлх хотынхоо нэрээр өөрчилсөн нь эцэг эсвэл нөхрийнхөө нэрээр овоглогдох ёс журмыг эрс эсэргүүцсэн зоригтой алхам болжээ. Түүний уран бүтээлийн гол үндэс нь “эмэгтэйчүүдийн түүх бол хүн төрөлхтний соёлын түүх” гэсэн үзэл юм. Тэрбээр урлагийн түүхэнд эмэгтэй хүнийг идэвхгүй, эрэгтэйчүүдийн эрхшээл мэтээр дүрсэлдэг байсныг эсэргүүцэж, нийгэмд эмэгтэйчүүдийг түүх бүтээгч бие даасан, хүчирхэг субъект хэмээн харуулахыг зорьжээ. Иймээс уламжлалт дүрслэх урлагт “гар урлал, гэрийн ажлын нэг хэсэг” гэх мэтээр дорд үзэгдэж ирсэн хатгамал, нэхмэл, шаазан эдлэлийг “The Dinner Party” бүтээлийнхээ гол цөм болгосон байна. Энэхүү үйл хэрэгт 400 гаруй сайн дурын ажилтан оролцсон бөгөөд тус явдал нь “уран бүтээлч гэдэг ганцаардмал суут ухаантан” гэж үздэг романтик төсөөллийг няцааж, хамтын бүтээлийн хүчийг олон нийтэд харуулжээ. 

Түүхэнд нөлөө бүхий 39 эмэгтэйн “оройн зоог”

“The Dinner Party” бүтээл нь 14.6 метр урттай, адил талт гурвалжин хэлбэртэй зоогийн ширээ юм. Энэхүү гурвалжин хэлбэр нь эртний түүхэнд эмэгтэйлэг чанар болон тэгш эрхийг илэрхийлдэг байсан бөгөөд ширээний тал бүрд 13 суудал байрлуулжээ. 13 хэмээх энэхүү тоо нь Христийн “Сүүлчийн зоог”-т оролцсон 13 хүнийг егөөдсөн хэрэг бөгөөд шашны уламжлалт дүрслэлд эмэгтэйчүүд үргэлж гадуурхагддаг байсныг эсэргүүцсэн санаа хэмээн судлаачид үздэг байна.

Ширээний 39 суудал бүр түүхэн дэх нөлөө бүхий эмэгтэйчүүдэд зориулагдсан бөгөөд тус бүр өөрийн гэсэн гар хатгамалтай бүтээлэг, шаазан таваг, хундагатай. Таваг бүрийн төвд дүрсэлсэн цэцэг, эрвээхэй зэрэг хээ нь эмэгтэй хүний нөхөн үржихүйн эрхтнийг бэлгэддэг хэмээн зарим судлаачид онцолдог. Энэхүү дүрслэл нь түүхийн эхэн үеийн эмэгтэйчүүдийн тавган дээр хавтгай, энгийн байдлаар дүрслэгдсэн бол орчин үеийн эмэгтэйчүүдийнх рүү дөхөх тусам товойж, ширээнээсээ хальж буй байдлаар урлажээ. Энэ нь эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөө цаг хугацааны явцад улам нээлттэй болж, нийгэмд эзлэх байр суурь нь улам хүчирхэгжсэнийг илэрхийлдэг байна. 

Ширээний голд байрлах “өв залгамжлалын шал” (Heritage Floor) нь уг бүтээлийн бас нэгэн чухал хэсэг юм. Энэхүү хэсэгт цагаан шаазан дээр өнөөгийн бидний хүлээн зөвшөөрдөг соёл иргэншлийн суурийг бүтээлцсэн боловч түүхийн хуудаснаа бүдгэрч үлдсэн 999 эмэгтэйн нэрийг алтан үсгээр сийлж, тэдний дурсгалыг хүндэтгэжээ. Иймд ширээний ард буй 39 зочин бол түүхэнд нөлөө үзүүлсэн олон мянган эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл бөгөөд тэдний амжилт нэр нь үл мэдэгдэх, мартагдсан бусад эмэгтэйчүүдийн ажил хөдөлмөр, тэмцлийн үр дүнд оршин тогтнож буй гэдгийг ийнхүү тодотгосон байна.

Тус бүтээл анх 1979 онд Сан-Францискогийн урлагийн музейд нээлтээ хийсэн ч тухайн үедээ нийгэм, соёлын хүрээнд ихээхэн маргаан дагуулжээ. Улмаар олон жилийн турш АНУ болон Европын олон хотоор аялж, үзэгчдийн хүртээл болсны эцэст 2007 оноос Нью-Йорк хотын Бруклины музейд байнгын үзмэр болон тавигдсан байна. 

Оройн зоогт уригдсан 39 эрхэм

I тал: Эртний үеэс Ромын эзэнт гүрэн хүртэл

• Примордиаль дайчин (Primordial Goddess): Хүн төрөлхтний үүсэл ба байгаль эх.
• Төгсөлтийн бурхан (Fertile Goddess): Эртний шашны үржил шим, амьдралын эх ундарга.
• Иштар (Ishtar): Месопотамийн хайр ба дайны бурхан.
• Кали (Kali): Энэтхэгийн бүтээлч ба сүйрлийн бурхан.
• Могойн дагина (Snake Goddess): Миноаны соёл иргэншлийн бурхан.
• Софиа (Sophia): Мэргэн ухааныг бэлгэдэгч.
• Амазонууд (Amazons): Домогт дайчин эмэгтэйчүүд.
• Хатшепсут (Hatshepsut): Египетийн эмэгтэй фараон.
• Юдит (Judith): Еврей ардын баатар.
• Сапфо (Sappho): Эртний Герекийн яруу найрагч.
• Аспасиа (Aspasia): Афины нөлөө бүхий сэхээтэн.
• Боудикка (Boudica): Кельтийн омгийн удирдагч.
• Ипатия (Hypatia): Александрын эрдэмтэн, гүн ухаантан.

II тал: Христийн шашны үеэс Сэргэн мандалт хүртэл

• Марселла (Marcella): Ромын мөргөлчин.
• Бригид (Brigid): Ирландын гэгээнтэн.
• Теодора (Theodora): Византийн хатан хаан.
• Хроцвита (Hrotsvit): Дундад зууны зохиолч гэлэнмаа.
• Тротула (Trotula): Салерногийн эмч.
• Элинор (Eleanor of Aquitaine): Франц ба Английн хатан хаан.
• Хилдегард фон Бинген (Hildegard of Bingen): Гэгээнтэн, хөгжмийн зохиолч.
• Петронилла де Мит (Petronilla de Meath): Ирландын тэмцэгч.
• Кристин де Пизан (Christine de Pizan): Түүхч, зохиолч.
• Изабелла д'Эсте (Isabella d'Este): Сэргэн мандалтын үеийн ивээн тэтгэгч.
• Елизавета I (Elizabeth I): Английн хатан хаан.
• Артемизиа Жентелески (Artemisia Gentileschi): Барокко үеийн алдартай зураач.
• Анна Мария ван Схурман (Anna Maria van Schurman): Эрдэмтэн.

III тал: Америкийн хувьсгалаас эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөө хүртэл

• Энн Хатчинсон (Anne Hutchinson): Шашны эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч.
• Сакагавея (Sacajawea): Америкийн уугуул иргэн, хөтөч.
• Кэролайн Гершел (Caroline Herschel): Одон орон судлаач.
• Мэри Уолстонкрафт (Mary Wollstonecraft): Эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч, философич.
• Сожурнер Трут (Sojourner Truth): Боолчлолыг эсэргүүцэгч, идэвхтэн.
• Сюзан Б. Энтони (Susan B. Anthony): Сонгуулийн эрхийн төлөө тэмцэгч.
• Элизабет Блэквелл (Elizabeth Blackwell): Эмч.
• Эмили Дикинсон (Emily Dickinson): Яруу найрагч.
• Этель Смит (Ethel Smyth): Хөгжмийн зохиолч.
• Маргарет Сэнгер (Margaret Sanger): Гэр бүл төлөвлөлтийн идэвхтэн.
• Натали Барни (Natalie Barney): Зохиолч, сэхээтэн.
• Виржиниа Вүүлф (Virginia Woolf): Орчин үеийн уран зохиолын төлөөлөгч.
• Жоржиа О'Кифф (Georgia O'Keeffe): Орчин үеийн зураач.

Эдгээр 39 эмэгтэй бол Жюди Чикагогийн үзэж буйгаар түүхийн замыг засаж, хойч үедээ үлгэр дуурайл болсон баатрууд юм. Тэднийг нэгэн ширээний ард цуглуулснаар уран бүтээлч түүхийн хэлхээ холбоог эмэгтэйчүүдийн нүдээр дахин нэгтгэн харуулахыг зорьжээ.

Түүхэн суудлуудаас онцлон танилцуулах нь

Хатешупсут (Hatshepsut): Эртний Египетийн фараон хатан. Түүний таваг дээрх дүрслэл нь хааны титэм болон Египетийн уламжлалт хээгээр баяжсан нь эмэгтэй хүн төрийн эрх мэдлийн оргил өндөрлөгт хүрснийг гэрчилнэ. Тэрбээр эмэгтэй хүн улс төрийн удирдагч байж чадахыг түүхэн баримтаар нотолсон билээ.

Артемизиа Жентелески (Artemisia Gentileschi): Сэргэн мандалтын үеийн зураач. Түүний тавгийн дүрслэл нь бусдаас илүү тод, эрч хүчтэй өнгөөр хийгдсэн нь эрэгтэйчүүд давамгайлсан урлагийн ертөнцөд өөрийн байр суурийг тулалдан олж авсныг илтгэнэ. Түүний уран бүтээлүүд эмэгтэй хүнийг зөвхөн "харагдах төдий" зүйл гэж үздэг хандлагыг хүчтэй эсэргүүцсэн түүхтэй.

Виржиниа Вүүлф (Virginia Woolf): Орчин үеийн уран зохиолын томоохон төлөөлөгч. Түүний тавгийн нарийн, олон давхаргат хээ угалз нь эмэгтэй хүний дотоод ертөнцийн баялаг, оюун санааны эрх чөлөөг илтгэнэ. Тэрээр эмэгтэй хүн уран бүтээлч байхын тулд өөрийн гэсэн орон зай, бие даасан байдал хэрэгтэйг сурталчилж байсан нь орчин үеийн эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөөний тэмцлийн үндэс болжээ.

Жюди Чикагогийн “The Dinner Party” хэмээх энэхүү бүтээл нь урлагийн түүх, соёл иргэншлийн үнэлэмжийг дахин тодорхойлсон томоохон бүтээл юм. Олон зууны турш эрэгтэйчүүдийн давамгайлал дор бүдгэрч ирсэн эмэгтэйчүүдийн түүхэн хувь нэмрийг нэхэн сануулахын зэрэгцээ урлагийг үзэж, таашаахаас гадна нийгэмд дуу хоолойгоо хүргэх талбар болохыг баталсан юм. Чикаго өөрийн бүтээлээрээ дамжуулан "Хэн ширээний ард суух эрхтэй вэ?" гэх асуултыг үлдээж, үзэгч бүрийг өөрийн цаг хугацааны түүхэнд идэвхтэй оролцогч байхыг уриалсаар байна.