Бидний эргэн тойрон дахь ертөнц тоолж баршгүй олон өнгөөр сүлэлдэн оршдог. Гэвч бид өнгийг ердийн нэг харааны үзэгдэл мэтээр хүлээж авах нь бий. Урлагийн түүхийн хуудас бүрд өнгө гэдэг дүрслэлийн хэрэгсэл төдийгүй, хүний сэтгэл зүйн хамгийн нарийн нандин утсыг хөнддөг, үгээр хэлшгүй мэдрэмжийг дамжуулдаг чимээгүй хэл байсаар ирсэн билээ.
Заримдаа нэгэн уран зургийн өмнө зогсоход тайлбарлах аргагүй амар амгалан төрөх эсвэл дотоод сэтгэл түгшиж, зүрхний цохилт түргэсэж байвал тэрхүү өнгө таны далд ухамсартай хэдийн яриад эхэлсний нотолгоо юм. Гэрэл өөрөө ямар ч өнгөгүй боловч биет дээр тусаж, ойх тэрхүү агшинд бидний тархинд мэдрэмж болон хувирдаг нь байгалийн хамгийн гайхамшигт нууцуудын нэг билээ.
"Урлагийн түүх" булангийнхаа энэ удаагийн дугаараар бид өнгө хүний сэтгэл зүйд хэрхэн нөлөөлдөг тухай, тэрхүү "өнгөт код"-ыг дэлхийн сод зураачид өөрсдийн бүтээлдээ хэрхэн ашиглаж ирснийг хамтдаа тайлан шинжье.
Сэтгэлийн толь: Макс Люшерийн өнцөг
Швейцарын сэтгэл судлаач Макс Люшер өнгийг хүний дотоод ертөнцийг тодорхойлогч энерги хэмээн үзсэн байдаг. Түүнийхээр хүн тодорхой нэг өнгөнд татагдах, эсвэл дургүйцэх нь тухайн үеийн сэтгэл зүйн байдал, далд ухамсарт өрнөж буй үйл явцтай шууд холбогддог байна. Өнгө бүр бидний сэтгэл зүйд нөлөөлөх өөрийн гэсэн өвөрмөц хүчтэй бөгөөд тэрхүү хүч нь биднийг тайвшруулж, эсвэл өдөөж байдаг аж. Люшерийн судалгаанаас үзэхэд өнгө бол хүний дотоод байдлыг илэрхийлэх хамгийн үнэнч толь юм.
Жишээлбэл, бид улаан өнгийг харахдаа өөрийн мэдэлгүй довтлох эрч хүчийг мэдэрдэг бол цэнхэр өнгө нь биднийг тайвшрах төлөвт шилжүүлдэг. Энэ нь бидний тархи амигдала буюу сэтгэл хөдлөлийг зохицуулдаг хэсэг өнгөний мэдээллийг ямар ч шүүлтүүргүйгээр шууд хүлээн авдагтай холбоотой. Journal of Experimental Psychology сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар өнгө нь хүний танин мэдэхүйг удирдаж, анхаарал төвлөрөлтийг 82 хувиар нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ. Иймд бидний далд ухамсар өнгөөр дамжуулан орчин тойрноо “уншиж” байдаг хэмээн үзэж болох юм. Тэгвэл өнгөний энэхүү хүчтэй нөлөөллийг дэлхийн сод зураачид хэрхэн ашиглаж ирснийг тус бүрээр нь дэлгэрүүлэн шинжицгээе.
Цэнхэр: Хязгааргүйн гүн дэх аниргүй ба гуниг
Цэнхэр өнгө байгаль дэлхий дээр оршихдоо хамгийн ховор, атлаа хамгийн агуу дүрслэлүүдийг өөртөө агуулдаг. Тэнгэрийн хаяа, далайн гүн гээд бидний нүдэнд баригдахгүй хязгааргүй орон зайг энэ өнгө л илэрхийлсээр иржээ. Кембрижийн их сургуулийн туршилтуудаар цэнхэр туяа нь зүрхний цохилтыг удаашруулж, биеийн температурыг үл ялиг бууруулдаг болохыг тогтоосон байдаг. Энэ бол хүний бие махбодыг амралтын төлөвт шилжүүлж, дотоод ертөнц рүү нь хөтөлдөг өнгө юм.
Урлагийн түүхэнд цэнхэр өнгөөр дамжуулан хүний сэтгэл зүйн эсрэг тэсрэг туйлуудыг хэрхэн илэрхийлж болдгийг Жеймс Уистлер болон Пабло Пикассо нарын бүтээлээс харж болно.
Уистлер "Nocturne: Blue and Silver – Chelsea" (1871) бүтээлээрээ Темза мөрний шөнийг дүрслэхдээ цэнхэр өнгийг хөгжмийн аялгуу мэт ашиглажээ. Зургийг ажиглах үед шөнийн чийглэг агаар, аниргүй байдал танд мэдрэгдэж магадгүй. Макс Люшерийн онолоор цэнхэр өнгө нь туйлын амар амгаланг илэрхийлдэг бөгөөд үзэгчийг гүн бодолд автуулж, бодит ертөнцийн чимээ шуугианаас түр холдуулан, сэтгэлээ анагаах хугацааг олгодог байна.
Гэвч энэхүү тайвшрал нь өнгөний ханалт болон агуулгаасаа хамаарч туйлын цөхрөл болон хувирдаг. Пабло Пикассогийн "Цэнхэр үе"-ийн сод бүтээл болох "The Old Guitarist" (1903-1904) зурагт цэнхэр өнгө нь амьдралын хатуу хөтүү, ганцаардлыг хүүрнэх зовлонт хэл болон хувирчээ. Хөгшин хөгжимчний турж эцсэн бие, хүйтэн цэнхэр туяатай сүлэлдэн, хөгжмийн аялгуу биш харин оршихуйн гүн дэх ангал руу татах шиг болдог. Пикассогийн цэнхэр өнгө үзэгчийг амрааж, тайвшруулахаас илүүтэй хүний дотоод сэтгэлийн гацалт, амьдрах хүсэл нь унтарсан тэрхүү байдал руу хөтөлдөг байна.
Ийнхүү цэнхэр өнгө нэг талаас хүнийг амрааж анагаадаг бол нөгөө талаас оршихуйн гүн дэх гуниг, цөхрөлийг илэрхийлэх хамгийн хүчтэй хэрэгсэл болдог ажээ.
Улаан: Адреналин ба оршихуйн түгшүүр
Улаан бол физиологийн хувьд хамгийн хүчтэй өдөөгч бөгөөд нүдний торлог бүрхэвчинд тусахдаа үзэгч рүү "довтлох" мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг онцлогтой. Макс Люшер улаан өнгийг амьдрах хүсэл, байлдан дагуулал, догшин энерги хэмээн тодорхойлсон байдаг. Энэ өнгө бидний цусанд адреналин ялгаруулж, зүрхний цохилтыг түргэсгэн, бие махбодыг сонор сэрэмжтэй байдалд аваачдаг. Гэвч улаан өнгө нь урлагийн хэлээр хүүрнэхдээ амьд оршихуйн баяр баясгалан болон үхэл хагацал, түгшүүр гэсэн хоёр эсрэг туйл руу биднийг хөтөлдөг.
Анри Матиссийн "The Red Studio" (1911) бүтээлд улаан өнгө нь амьдралын эрч хүч, бүтээлч халуун дулаан уур амьсгалыг илэрхийлдэг. Зураач өрөөний бүх хана, шалыг ув улаан өнгөөр будсан нь үзэгчийн орон зайн мэдрэмжийг устгаж, тэрхүү бүтээлч энергийн далайд шингээж орхидог. Энэхүү улаан туяа нь биднийг түгшээх бус харин амьд яваагийн баяр баясгалан, урлаг бүтээх тэрхүү гал халуун хүсэл тэмүүллийг өдөөж өгдөг. Матиссийн хувьд улаан өнгө бол сэтгэлийн амар амгаланг олж буй халуун дулаан орчин юм.
Харин Хаим Сутиний "The Red Stairway" (1944) бүтээлд улаан өнгө тэс өөрөөр "ярьж" эхэлнэ. Энд улаан туяа нь яг л асгарсан цус, эсвэл дүрэлзэж буй гал шиг харагдах бөгөөд зураачийн ашигласан муруй, тахир шугамуудтай нэгдэн үзэгчийн сэтгэл зүйд тогтворгүй, аюултай мэдрэмжийг шууд төрүүлдэг. Энэ бол адреналины сөрөг тал буюу түгшүүрийн өнгө юм. Сутиний улаан нь оршихуйн зовнил, дотоод шаналгааны хашхираан болж хувирсан байдаг. Хэрэв Матиссийн улаан өнгө танд дулаан илч өгч байсан бол Сутиний улаан өнгө таны зүрхний цохилтыг хэт түргэсгэж, нэгэн төрлийн айдсыг мэдрүүлж болзошгүй юм.
Иймд улаан өнгө нь нэг талаас амьдралыг тэтгэгч халуун энерги болдог бол нөгөө талаас аюул, түгшүүрийг сануулах хамгийн хурц дохио болдог байна.
Шар: Итгэл найдварын гэрэл ба эмзэг байдал
Шар өнгө бол харааны спектрийн хамгийн тод хэсэг бөгөөд сэтгэл зүйн хувьд ирээдүй рүү чиглэсэн найдвар, баяр баясгалан, сэтгэн бодох чадварыг бэлгэддэг. Макс Люшер шар өнгийг сонгох нь чөлөөлөлт, шинэчлэлийг хүсэж буйн илэрхийлэл гэж үзсэн байдаг. Энэ өнгө нь бидний зүүн тархийг идэвхжүүлж, шийдвэр гаргах үйл явцыг хурдасгадаг ч хамгийн эмзэг бөгөөд хэтэрвэл сэтгэцийн цочрол болдог зөрчилтэй шинж чанартай.
Одилон Редоны "The Cyclops" (1914) бүтээлд шар өнгө нь зүүдний мэт ид шидийн ертөнцийг бүтээдэг. Зураг дээрх аварга биет Циклоп цэцэгт толгодын цаанаас цухуйн харах бөгөөд хорвоо ертөнц бүхэлдээ алтлаг шар туяанд автсан нь үзэгчид нэг талаас дулаан, өөдрөг мэдрэмж төрүүлнэ. Редон энд шар өнгийг ашиглан гэрэлт ирээдүй болон үлгэрийн мэт амар амгаланг дүрсэлжээ. Энэхүү шар туяа нь биднийг өдөр тутмын саарал амьдралаас тасалж, төсөөллийн ертөнцийн гэрэл гэгээ рүү хөтлөх увдистай.
Харин шар өнгөний нөгөө талыг Винсент ван Гогийн "The Night Café" (1888) бүтээлээс харж болно. Ван Гог энэхүү зурагтаа хурц, хүйтэн шар өнгийг ашиглан кафе доторх агаар мандлыг маш хүнд, дарамттай болгож дүрсэлсэн. Таазны гэрлээс цацрах шар туяа нь нүд гялбам, тархи өвтгөм байдлыг мэдрүүлдэг. Ван Гог өөрөө энэ зургийг тайлбарлахдаа "Хүн өөрийгөө сүйрүүлж, галзуурч, эсвэл гэмт хэрэг үйлдэж болох тийм аймшигтай орчныг шар болон ногоон өнгөөр илэрхийлэхийг хичээсэн" гэж дурдсан байдаг. Энд шар өнгө нь найдварын бэлгэдэл биш харин сэтгэцийн тогтворгүй байдал, туйлдалт болон солиорлын ирмэг дэх түгшүүртэй төлөвийг илэрхийлж байна.
Ийнхүү шар өнгө нь нэг талаас биднийг ирээдүйн гэрэл гэгээ рүү хөтлөх найдвар болдог бол нөгөө талаас тархины системийг хэт цочроож, сэтгэлийн амар амгаланг үргээх төвөгтэй өнгө болон хувирдаг байна.
Ногоон: Анагаах хүч ба үл мэдэгдэх байдал
Ногоон бол байгаль дэлхийн үндсэн өнгө бөгөөд бидний харах мэдрэхүйд хамгийн таатай, амралтын төлөвийг бэлэглэдэг тэнцвэрийн цэг юм. Нүдний булчин ногоон өнгийг харахад хамгийн бага ачаалал авдаг тул тархинд "чи аюулгүй газар байна" гэсэн мессежийг өгч, парасимпатик мэдрэлийн системийг идэвхжүүлдэг. Макс Люшер ногоон өнгийг "өөрөө өөрийгөө батлах, тогтвортой байдал, бие даасан байдал" хэмээн тодорхойлсон байдаг. Гэвч ногоон өнгө нь урлагт амьдралыг тэтгэгч анагаах хүч болон нууцлаг, магадгүй аюултай үл мэдэгдэх ертөнцийн зааг болон хувирдаг.
Густав Климтийн "Farm Garden with Sunflowers" (1907) бүтээлд ногоон өнгө нь үржил шим, байгалийн тасралтгүй өсөлт, эдгэрлийн бэлгэдэл болдог. Зураач өнгө өнгийн цэцэгсийг өтгөн ногоон навчис дунд шигтгэсэн нь үзэгчид нэгэн төрлийн бясалгалын байдалд орох боломжийг олгодог. Энэхүү ногоон туяа нь бидний зүрхний цохилтыг тогтворжуулж, сэтгэлийн амар амгаланг эргүүлэн авчирдаг терапи юм. Климтийн ногоон бол амьдралын эх ундарга, аюулгүй байдлын туйл билээ.
Харин ногоон өнгөний нөгөө талыг Анри Руссогийн "The Snake Charmer" (1907) бүтээлээс харж болно. Энд зураач маш олон төрлийн бараан ногоон туяануудыг давхарлан ашиглаж, ширэнгэн ойн гүн дэх нууцлаг, түгшүүртэй орчныг бүтээсэн байдаг. Энэхүү ногоон өнгө нь биднийг тайвшруулахын оронд “тэрхүү зузаан навчсын цаана юу байгаа бол” гэсэн далд айдсыг төрүүлнэ. Ногоон өнгө энд үл мэдэгдэх ертөнцийн хөшиг болж, байгалийн амар амгаланг биш харин түүний зэрлэг, нууцлаг, магадгүй аюултай чанарыг илэрхийлдэг. Энэ бол сэтгэл зүйн хувьд нуугдмал байдал болон тодорхойгүй байдлын өнгө юм.
Ийнхүү ногоон өнгө нь нэг талаас биднийг анагааж, сэтгэлийн тэнцвэрийг хангагч "аврал" болдог бол нөгөө талаас байгалийн тайлагдашгүй нууц, айдсыг өөртөө агуулсан "ширэнгэ" болон хувирдаг байна.
Өнгөөр дамжсан хүүрнэл
Өнгө бүр өөрийн гэсэн хоёр талтай. Тэрхүү өнгө биднийг анагаах уу, түгшээх үү гэдэг нь тухайн өнгөний ханасан байдал болон бидний сэтгэл зүйн хэрэгцээнээс шууд хамаардаг. Бидний эргэн тойронд орших өнгөнүүд далд ухамсартай тасралтгүй харилцаж байдаг чимээгүй хэл юм. Уран бүтээлчид энэхүү нууц хэлийг ашиглан бидний сэтгэл зүйгээр тоглох, түүнийг анагаах, түгшээх хүчтэй зэвсэг болгон ашигласаар ирсэн.
Иймд бид өнгийг харах бус мэдэрдэг гэхэд хилсдэхгүй биз ээ. Учир нь бидний сонгосон өнгөнүүд бидний хэн болохыг, яг одоо юуг хүсэж, юунаас зугтаж байгааг шивнэж байдаг. Макс Люшерийн хэлснээр өнгө бол сэтгэл хөдлөлийн хэлбэрт орсон энерги юм. Тиймээс эргэн тойрноо, өөрийнхөө дотоод палитрыг анзаараарай. Магадгүй танд яг одоо Климтийн ногоон эсвэл Уистлерийн амар амгалан цэнхэр туяа дутагдаж байж болох юм. Өнгөний энэхүү шидэт ертөнцийг ойлгосноор бид зөвхөн урлагийг биш, өөрийнхөө сэтгэлийг гүнзгий уншиж сурах болно шүү!
Сэтгэгдэл